در پشت پرده بسیاری از اعضای جامعه جهانی بر نیاز به «انتظارات پایین» از انتخابات تاکید نموده، و استندردهای بین المللی و تطبیق حاکمیت قانون در این پروسه کمتر تاکید داشته اند. سازمان ملل، اتحادیه اروپا و OSCE از اعزام ناظران بین المللی سر باز زدند و مسوولیت نظارت را به جامعه مدنی افغانستان و نهادهای بین المللی کمک به دموکراسی سپردند. بزرگترین نهاد نظارت بر انتخابات در افغانستان (فیفا)، از روند کمپاین های انتخاباتی در سراسر افغانستان از طریق 60 هماهنگ کننده ولایتی خویش برنامه نظارت پیش برده است. ناظران از سایر ولایات به صورت هفته وار درباره اوضاع امنیتی و تخلفات انتخاباتی گزارش می دادند و گزارش های خود را از طریق شریک ساختن معلومات با کمیسیون های سمع شکایات و مستقل انتخابات در سطوح ولایتی و مصاحبه با کاندیدان، رای دهندگان، کمپاین کنندگان و منابع نظارتی آزاد کامل می کردند. ناامنی نه تنها بالای نامزدان تاثیر گذاشت و آنان نتوانستند به صورت آزادانه و بدون ترس به مبارزات انتخاباتی بپردازند بلکه بر عملکرد نظارتی فیفا نیز تاثیر گذاشت و ناظران این نهاد نتوانستند در ولایت های پرخطر معلومات مورد نیاز را جمع آوری کنند. هرچند ناظران فیفا در تمام ولایات در دوره کمپاین های انتخاباتی حضور داشتند، اما دور بودن مراکز اداری در ولایات و بین ولایات، کار نظارت را دشوار می ساخت. دقیقا به همین دلیل، تعداد خشونت های مربوط به انتخابات که فیفا گزارش داده است، صدفیصد نشان دهنده اوضاع امنیتی آن ولایت نیست. برای مثال در لوگر خشونت های زیادی گزارش شده که نشان دهنده یک اوضاع امنیتی بهتر یا حداقل متغیر است. ولایاتی که دایما و کاملا مناطقی ناامن در جریان مبارزات انتخاباتی بودند، کمتر شاهد فعالیت های کمپاین عمومی بوده اند مانند زابل و لوگر همچنان زورمندان فرصت کمتری برای حمله به افرادی که در پروسه انتخابات سهیم بودند، پیدا کردند. همچنین تعداد گزارش ها از خشونت های انتخاباتی در یک ولایت، شاید اما نه حتما، نشان دهنده تخلفات انتخاباتی یا میزان خطر تقلب در منطقه می باشد. بادرنظرداشت مشکلات خاص نظارت از انتخابات در افغانستان، این گزارش از 15 جولای تا 25 آگست، نشان دهنده اوضاع دوره پیش از انتخابات در سطح ولایات در سراسر کشور می باشد و باید منحیث یک نقطه آغاز جهت تحقیقات بیشتر در زمینه، توسط نهادهای انتخاباتی، نیروهای امنیتی و جامعه جهانی مدنظر گرفته شود. تغییرات مثبت: اگرچه انتخابات امسال با خطراتی جدی مواجه بود اما تغییرات سودمند بسیاری در انتخابات و سیاست گذاری های انتخاباتی افغانستان به مشاهده می رسند. لست کاندیدان با تمام عیب هایش یکی از این موارد بود. افراد شامل در این لیست از تمام بخش های جامعه افغانستان بودند به شمول زنان و مردان که انعکاس دهنده تمایلات ایدیولوجیکی، قومی، منطقه ای و اجتماعی – اقتصادی بودند. جای تعجب نیست که روش های کمپاین متنوع بودند و شمار زیادی از کاندیدان جدید – خصوصا کاندیدان جوان – راه های تازه ای را برای تاثیر گذاشتن بر رای دهندگان به کار بستند. کاندیدان – که نسبت به 5 سال قبل شمارشان افزایش یافته است- برای رسیدن به رای دهندگان از تکنالوجی موبایل و دیگر راه ها بهره بردند. ناامنی: مبارزات انتخاباتی امسال در یک فضای غالبا ناامن، خصوصا در ولایات جنوبی و جنوب شرقی و همچنین در بعضی از ولایات شمالی، برگزار شدند. تهدیدات و خشونت ها علیه کسانی که شامل پروسه انتخابات بودند و نیز علیه آمادگی ها برای انتخابات، در جریان ماه های تابستان جریان داشت. بین 15 جولای و25 اگست ناظرین فیفا در رابطه به ناامنی های انتخاباتی، 257 گزارش ارائه کردند. تهدیدها: نامزدان مبارزات انتخاباتی و کارمندان انتخابات و همچنین رای دهندگان به طور دومدار شاهد تهدیدات طالبان و دیگر شورشیان بودند. از 15 جولای تا 25 اگست، 196 مورد تهدید گزارش شده است. 128 مورد آن (65 فیصد) متوجه کاندیدان و کمپاین کنندگان، 47 مورد آن (24 فیصد) متوجه رای دهندگان و عامه مردم، 11 مورد آن (6 فیصد) متوجه کارمندان انتخاباتی و دولتی و 10 مورد آن (5 فیصد) متوجه ناظرین بوده است. تهدیدات به اشکال متنوع تبارز کردند. نامزدان وسیعا توسط تلفون مورد تهدید قرار می گرفتند در حالی که شب نامه ها متوجه عامه مردم و کارمندان انتخاباتی بود. طالبان و شورشیان از جمله فعالترین ها در رابطه به تهدیدات بودند. در ولایات ناامن آنها به طور خستگی ناپذیر برای منع شرکت مردم ظاهر می شدند و کسانی که در پروسه انتخابات شرکت داشتند را تهدید می کردند. در جریان تابستان، سیل شبنامه ها به لوگر سرازیر شدند و تهدید کردند که مردم نباید در انتخابات شرکت کنند. این شبنامه ها غالبا تهدید می کردند که کمپاین کنندگان مشخص و حامیان آنها را می کشند. در غزنی – حداقل در 7 ناحیه – و شمار دیگری از ولایات، طالبان با شبنامه های خود تهدید کردند که انگشت رای دهندگان را در روز انتخابات قطع می کنند. فقط بین 14 جولای تا 21 جولای شبنامه ها در 5 ناحیه ظاهر شدند. کمپاین ها در مناطق روستایی بیشتر با تهدیدها و خطر حمله بر کاروان های کاندیداها همراه بود. یکی از ولایت های امن افغانستان، ننگرهار، با خشونت های انتخاباتی مواجه شد و شاهد افزایش فعالیت های طالبان در جریان کمپاین های انتخاباتی در تابستان بود. شبنامه ها کاندیدان را به مرگ تهدید می کردند، دکانداران را به عدم نمایش مواد انتخاباتی و عامه مردم را به عدم شرکت در انتخابات دستور می دادند؛ که در هم مناطق شهری و هم روستایی به شمول ناحیه های شهر جلال آباد گزارش شده است. همچنین زورمندانی که کاندیدان مشخصی را حمایت می کردند، در دوره کمپاین های انتخاباتی تخلفاتی را انجام داده اند. برای جلوگیری از مبارزات انتخاباتی دیگر کاندیدان در حوزه های تحت کنترول شان، این زورمندان به زیردستان و افراد خود دستور می دادند تا کمپاین کنندگان رقیب را تهدید کنند یا به قتل برسانند و با فرستادن نامه های تهدیدآمیز یا به صورت تهدید مستقیم، دیگر کاندیدان را می ترساندند. دو تن در غور که گروهای مسلح غیرقانونی داشتند، از کاندید خود حمایت کردند و دیگر کاندیدان را تهدید کردند و کمپایان شان را محدود ساختند. یکی از زورمندان در فراه به اهالی محل اخطار داد که اگر به کاندیدای مورد نظر او رای ندهند، وی این اشخاص را تعقیب می کند و به موترهای آن ها در جاده ها حمله خواهد کرد. در ولایت کابل زورمندانی که می خواهند درپارلمان کرسی به دست آرند، کاندیدان رقیب خود را مورد تهدید و اذیت قرار می دهند. یک قومندان ارشد سابق که فعلا عضو پارلمان می باشد، کاندیدان رقیب خود را از برگزاری کمپاین درولسوالی پغمان از طریق تماس های تلیفونی تهدیدآمیز و مختل کردن محفل های انتخاباتی آنان، مانع شده است. به گونه مثال گاردهای این کاندید جهت ترساندن یک کمپاین کننده رقیب، مرمی های هوایی شلیک کردند. در یک مورد دیگر، یک تفنگ سالار سابق مشهور، بر اساس گزارش ها کاندیدانی که تلاش می کردند با رای دهندگان در «ناحیه های وی» ملاقات کنند را توسط نیروهای مسلح خود تهدید کرده است. خشونت: خشونت و تهدید جهت محدودساختن یا مختل کردن پروسه انتخابات در جریان کمپاین های انتخاباتی، در سراسر کشور وجود داشته است. ناظرین بنیاد انتخابات آزاد وعادلانه افغانستان (فیفا) 49 موارد خشونت انتخاباتی که در آن کاندیدان یا کارمندان کمپاین های انتخاباتی هدف قرارگرفته بودند را گزارش کرده اند و همچنین از 12 مورد خشونت علیه رای دهندگان و شهروندان افغان خبر داده اند. بسیاری از خشونت های انتخاباتی توسط شورشیان و حمایت زورمندان سازماندهی گردیده اند. باشندگان سهیم در انتخابات در ولایاتی که تهدیدات زیادی را تجربه کرده اند،نیز هدف حملات خشونت بار قرار گرفتند. لوگر از همان ولایات می باشد. طالبان 6 تن را به خاطر سهیم بودن درانتخابات به قتل رساندند که ازآن جمله 4 تن را کمپاین کنندگان تشکیل می دهند. همچنین شورشیان خانه یک کاندید را به آتش زدند و دو کودک را که درحال نصب پوسترهای کاندیدان بودند، اختطاف و مورد عذیت قرار دادند و کاکای یک کاندید را نیز اختطاف کردند. بعد ازکشتن یک کمپاین کننده کاندید زن درماه آگست، طالبان شبنامه های تهدید آمیزی را در ولایت لوگرپخش کردند مبنی بر این که هر باشنده دیگر آن ولایت که در کمپاین های انتخاباتی شرکت کند، با همچون سرنوشتی مواجه خواهد شد. در ولایت غزنی یک کاندید به نام نجیب الله گلستانی که از قبل نیزچندین هفته مورد تهدید هت بود، توسط طالبان درماه اگست اختطاف وسربریده شد. بعد از قتل وی تهدیدها علیه مردم عام ادامه یافت. کارمندان کمپاین های انتخاباتی از دادن گزارش های خشونت به ناظرین فیفا خسته شدند. شورشیان حتی آنان را مستقیما به اشکال مختلف مورد حمله قرار دادند. بر اثر حملات بر کاندیدان چندین بار کمپاین کنندگان زخم برداشتند، طوری که درولایت خوست بر اثر بمبگذاری علیه یک کاندید ولسی جرگه به نام سعیدالله سعید، خود این کاندید کشته شد و بیش از بیست تن از شهروندان آن ولایت به شمول مامورین کمپاین انتخاباتی زخمی شدند. یکی از موارد مرگبارخشونت های انتخاباتی که درجریان کمپاین های انتخاباتی صورت گرفت، عبارت از حمله بر تیم کمپاین کننده یک کاندیدای ولسی جرگه در ولایت هرات به نام فوزیه گیلانی میباشد. 10 تن از مردان جوانی که در کمپاین فوزیه گیلانی کار می کردند، درجریان سفر از یک ساحه پرنفوذ طالبان توسط طالبان ربوده شدند که از آن جمله 5 تن توسط طالبان کشته و باقی آنان آزاد شدند. کمپاین کنندگان درفاریاب، تخار و لوگر نیز کشته شده اند. برای کاندیدان و کمپاین کنندگان مسافرت درجریان بسیار پرخطر تلقی شده است. ناظرین فیفا چندین رویداد قتل، اختطاف، توقیف غیرقانونی و حملات بر کاندیدان و کمپاین کنندگانی که درحال سفرهای کمپاینی بوده اند. در شمال وغرب کشور، شورشیان و زورمندان پوسته های امنیتی غیرقانونی ساخته اند و بر موترهای کمپاین کنندگان انتخاباتی حملاتی را طرح می کنند. حملات خشونت باری که شورشیان مسوولیت آنها را نمی گیرند، اکثرا توسط کاندیدان رقیب خصوصا آنهایی که با زورمندان ارتباط دارند، صورت می گیرد. به گفته ناظرین انتخابات در ولایت لغمان در یک قضیه حامیان دو تن از کاندیدان که بین هم رقابت داشتند، به جدال پرداختند که حتا نیاز به مداخله پولیس پیدا کرد. بسیاری حملات در شمال کشور، به شمول بمبگذاری در تخار و بدخشان نیز بر اثر رقابت بین کاندیدان صورت گرفته است. گزارش های ناظرین فیفا از 15 جولای الی 25 آگست خشونت علیه کارکنان انتخاباتی را گزارش می دهد. بر پایه این گزارش حداقل 4 حمله جدی علیه مامورین کمیسیون مستقل انتخابات در جریان سه هفته اول سپتامبر صورت گرفته است. به گفته رسانه ها در یک گزارش رویدادها در تاریخ 2 سپتامبر، 28 مامور کمیسیون مستقل انتخابات درولایت لغمان توسط طالبان اختطاف گردیدند و بعد از مدت 24 ساعت و پس از آن که شکنجه شدند و وعده سپردند که دیگر با دولت همکاری نمی کنند، آزاد شدند. در 16 سپتامبر طالبان 2 کارمند کمیسیون مستقل انتخابات را در ولایت بلخ به قتل رساندند. در بسیاری ولایات درجریان ماموریت چندین تن از کارمندان کمیسیون مستقل انتخابات توسط طالبان دستگیر شدند وهنوز هم در اسارت طالبان به سر می برند. ناامنی و کمپاین های زنان: با جود آن که ناامنی فعالیت های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را با مشکل روبرو ساخته است، زنان افغانستان هنوز هم از تلاش برای کسب چوکی های سیاسی در افغانستا ن خرسندند. اگر چه کمپاین های انتخاباتی زنان در کابل بیشتر به نظر می رسید، کاندیدان زن کمتر قادر به کمپاین کردن درساحات جنوب و جنوب شرقی کشور و مناطق جنوبی که شدیدا تحت ناامنی قرار داشتند، بودند. چند کمپاین انتخاباتی که در این مناطق انجام شد، با اشتراک سران اقوام و تعدادی از رای دهندگان در منازل شخصی کاندیدان و به طور خصوصی صورت گرفت. درسراسر کشور کاندیدان زن با اذیت و تهدید شورشیان، کاندیدان رقیب و مردان زورمند دراجتماع مواجه اند. به گفته ناظرین فیفا کاندیدان زن و مامورین ایشان در هرمنطقه با تیلفون های نامعلوم و پیام ها مورد تهدید قرار گرفته اند. باوجود این حقیقت که زنان برای عضویت در پارلمان طبق قانون یک چهارم سهمیه دارند، وعموما کمپاین های انتخاباتی آنها با احتیاط بیشتری نسبت به کاندیدان مرد همراه است، باز هم 6 تن از کمپاین کنندگان کاندیدان زن کشته شدند. راپور های وجود داشته ونشان میدهد هرگاه که زنان جهت محافظت خود و کارمندان خود از پولیس تقاضای همکاری نموده اند، با بسیار بی میلی حمایت شده اند و یک تعداد از آنان گزارش داده اند که تقاضای آنان برای محافظت، از سوی پولیس با وجود تمام تهدیدها علیه شان رد گردیده است. زنان شامل در تلاش های انتخاباتی هدف بدگویی و رفتارهای زشت سران مذهبی و کاندیدان مردی که با آنان دررقابت بودند، قرار گرفته اند. تنها از ولایت بدخشا ن 9 مورد متهم کردن زنان به فحشا و بی دینی توسط سران مذهبی و تشویق مردم به رای دادن تنها به مردان، به فیفا گزارش داده شده است. به اساس گفته های کاندیدان زن به ناظرین فیفا، بیشتر ملاهایی که علیه آنان تبلیغ می کنند، دربدل پول برای کاندیدان مرد کار می کنند. تخلفات انتخاباتی : ناظرین فیفا موارد تخلفات انتخاباتی توسط کاندیدان در زمان کمپاین های انتخاباتی را گزارش داده اند. از نیمه ماه جولای الی آخر ماه آگست، ناظرین فیفا 583 مورد از تخلفات انتخاباتی را تسلیم داده اند: از آن جمله در 310 مورد مامورین دولت، کاندیدان را به طور غیرقانونی حمایت کرده اند، در 182 مورد کاندیدان غیرقانونی از منابع دولتی برای کمپاین انتخاباتی استفاده نموده اند، در 91 مورد نیروهای امنیتی افغان با یونیفورم در کمپاین های انتخاباتی کاندیدان خاصی اشتراک داشته اند. 5 ولایتی که بیشترین حمایت غیرقانونی مقامات دولتی از کاندیدان در آنها صورت گرفته و توسط ناظرین فیفا ثبت گردیده است، عبارتند از: بغلان (33 گزارش)، هلمند (27 گزارش)، بدخشان (24 گزارش)، غزنی (23 گزارش) و تخار (20 گزارش). 5 ولایتی که بیشترین سؤاستفاده از منابع دولتی در آنها صورت گرفته و توسط ناظرین فیفا ثبت شده است، عبارتند از: هلمند (24 گزارش)، ننگرهار (20 گزارش)، غزنی (14 گزارش)، کابل (11 گزارش) و لغمان (10 گزارش). ارتکاب دومین کتگوری از تخلفات انتخاباتی غالبا توسط مقاماتی نظیر مدیران مکاتب محلی آغاز شده و متعاقبا به وسیله ولسوالان و والیان صورت گرفته است. این مقامات به صورت آشکار و علنی برای کاندیدان کمپاین نموده و از موقف خود استفاده کرده اند تا امکانات دولتی را در اختیار کاندیدان قرار دهند و مؤظفین خدمات ملکی پایین رتبه را به رأی دادن به کاندیدان مورد نظر خود مجبور ساخته اند. گزارشاتی توسط ناظرین فیفا ثبت شده است که در آن کاندیدان از وسایل نقلیه دولتی برای کمپاین بهره برده، وسایل و امکانات دولتی را بین طرفداران خود توزیع نموده و حتی کمپاین هایشان را در اماکن دولتی برگزار کرده اند. ولایاتی که بیشترین اشتراک غیرقانونی منصوبین نیروهای امنیتی در آنها به وقوع پیوسته و توسط ناظرین فیفا ثبت گردیده اند، عبارتند از: هلمند (14 گزارش)، بغلان و کابل (8 گزارش در هر ولایت)، غزنی (7 گزارش)، زابل (6 گزارش)، بدخشان، لغمان و تخار (5 گزارش در هر ولایت). گزارشاتی از فرماندهان پولیس ثبت گردیده است که به صورت علنی موظفین امنیتی برای محافظت از کمپاین کاندیدان خاصی توظیف شده اند. این در حالی است که در رابطه با کاندیدان دیگر هیچ گونه تدابیر محافظتی اتخاذ نمی گردد. این امر نشان دهنده اعطای مزیت و برتری به کاندیدان خاص به ویژه در ولایات ناامن می باشد. نتیجه گیری: از تاریخ 2 سرطان تا 25 سنبله، هزاران تن از تمامی اقشار جامعه اعم از زن ومرد، پیر و جوان، شهری و روستایی، از هر نوع تعلقات سیاسی و فکری به منظور کسب 249 کرسی ولسی جرگه با هم به رقابت پرداخته اند. اکثریت قریب به اتفاق کاندیدان کمپاین های خود را در فضایی صلح آمیز برگزار نموده اند و با وجود مواجهه با تهدیدات و خشونت های گروه های مخالف دولت و زورمندان محلی، شجاعت ستودنی را از خود نشان داده اند. یک اقلیت کوچک اما تأثیرگذار به جای کمپاین به تهدید رأی دهندگان و کاندیدان برای کسب آراء مبادرت ورزیده اند. روند انتخاباتی سال 1389 برای نهادهای انتخاباتی فرصتی دیگر را فراهم ساخت تا مانع راهیابی زورمندان محلی و افرادی که با گروه های مسلح غیرقانونی ارتباط دارند، در لیست نهایی کاندیدان گردند که در این امر ناکام ماندند. صدها تخلف انتخاباتی مشهود از مقررات کمپاین توأم با بی اعتنایی کمیسیون شکایات انتخاباتی بود که این نهاد را در رسیدگی به تعداد زیادی از شکایات جدی انتخاباتی ناکام گذاشت و در اکثر موارد مجازات های انتخاباتی را بالای کاندیدانی که تخلفات جزئی داشتند، تطبیق کرد. تقلبات و خشونت ها در روز انتخابات یک امر حتمی است که در هر حال اثرات آن با کوشش نهادهای مسئول و متعهد به وظایف مربوطه، تقلیل می یابد و این نهادها می بایست فعالانه و به صورت شفاف به تعهدات خویش عمل نمایند. بعد از روز انتخابات، مسوولیت عادلانه بودن و صلح آمیز بودن نتیجه روند انتخاباتی تا حد امکان به عهده کمیسیون شکایات انتخاباتی خواهد بود. کمیسیون شکایات انتخاباتی باید شکایات علیه متخلفین را جدا بررسی کرده و قاطعانه تصمیم اتخاذ نماید و نباید تنها تخلفات انتخاباتی را در سطح پایین بررسی کند. جهت افزایش شفافیت، کمیسیون شکایات انتخاباتی باید تمام معلومات و شکایات روند انتخاباتی را بی طرفانه و فعالانه با نهادهای ناظر شریک سازد. میلیون ها افغان با جرأت برای رای دادن در 27 سنبله به پای صندوق های رأی خواهند رفت، نهادهایی که امنیت رای دهندگان را تامین می کنند، باید در روز انتخابات و هفته های بعدی، جرات مشابهی را از خود نشان دهند.