کار مقایسه فورم ها بدلیل مشکلات موجود در رابطه به فورم نتایج انطور که توقع میرفت درست صورت نگرفت زیرا به اساس مقررات انتخاباتی و طرزالعمل شمارش ارا در هر محل رایدهی می بایست حد اقل چهار کاپی از فورم نتایج ترتیب می گردید که در ختم شمارش آرا یکی از آنها در خریطه تی بی انداخته شده و به کابل ارسال میگردد، یکی هم در صندوق ارا با اوراق رای دهی گذاشته میشود و در دفاتر ولایتی کمیسیون نگهداری میشود ، یکی هم در محل نصب میشود ، ویک کاپی هم به نماینده کاندیدان داده میشود. اما راپور های نظارین فیفا از شمارش ارا نشان میدهد، که% 50 محلات که تحت نظارت فیفا بوده ، صرف 3 کاپی فورم نتیج توزیع شده و کاپی که باید به نماینده گان کاندیدان داده میشد وجود نداشته است. کاپی هم که در محل نصب شده بیشتر توسط نماینده گان بعضی از کاندیدان قدرتمند از محل گرفته شده که بسیاری از کاندیدان دیگر حتی چانس گرفتن یادشت از روی انرا نیز نداشته اند. ناظرین فیفا با وجود مشکلات موجود در رابطه به نتایج ارا به تعداد 782 کاپی این فورم ها را بدست اورده و انرا به مرکز جهت تطبیق با نتایج اعلان شده ارسال نموده اند. از مجموع فورمهای جمع آوری شده ، 248 فورم آن سفید ، 28 ان قلم خور و متباقی ان قابل استفاده بوده است. که بعد از مقایسه فورم های قابل استفاده دیده شده که 81 فورم با نتایج اعلان شده در ویب سایت کمیسیون تفاوت داشته اند. نظارت از روند جمع اوری نتایج ارا (تالی سینتر): جمع اوری ارا یکی از مراحل مهم در پروسه انتخابات بوده و سایر نهاد های ناظر علاقمند نظارت از این مرحله بوده است.بنیاد فیفا نیز با توظیف ناظرین تلاش نمود تا از تطبیق قوانین و طرزلعمل های موجود در این مرحله نظارت نموده و یافته های نظارتی خویش را از طریق راپور های خویش با نهاد های ذیربط و مردم شریک سازد. پروسیجر جمع اوری نتایج ارا بطور کل دارای مراحل چون: 1-(تصفیه )جای که خریطه تی بی باز میشود،2- (تفتیش) تی بی های که مشکل دارد به بررسی گرفته میشود ، 3- (تیم مرکز ملی نتایج) تصمیم نهایی در مورد تی بی های بررسی شده را اتخاذ میکند و4-( دیتا بیس) فورم نتایج سکن شده، داخل دیتابیس شده و در ویب سایت نشر میگیرد. ناظرین بنیاد که بطور منظم در نظارت از روند جمع اوری نتایج حضورداشته، توانسته اند از باز شدن 5583 خریطه تی بی مربوط به ولایات مختلف نظارت نمایند. در مراحلی که ناظرین قادر به نظارت از آنها بودند توانستند که 442 تی بی دارای مشکلات جدی را مشاهده و گزارش آنها را به دفتر مرکزی ارائه کنند چون: خریطه تی بی بدون انکه در صندوق باشد به تلی سینتر اورده شده ، انتقال اسناد در خریطه های عادی، عدم موجودیت مواد لازم در خریطه های تی بی و غیره. با وجود که ناظرین فیفا مکررآ از مسوولین کمیسیون خواستار توضحات در زمینه شده ، پاسخ روشن در مقابل ارایه نگردیده است. راپور های ناظرین نشان میدهد که از اغاز الی ختم این مرحله ناظرین به سایر مراحل تطبیقی پروسیجر دسترسی نداشته و صرف توانسته اند، از مرحله تصفیه نظارت نمایند. انهم طوریکه جایگاه که برای ناظرین غرض نظارت از این مرحله مد نظر گرفته شده بود، فاصله زیاد با محل باز شدن صندوقهای حاوی خریطه تی بی داشته است. که در بسیاری موارد چانس دیدن دقیق از فهرست و فورم ها و اسناد تطبیقی برایشان مهیا نبوده است. بنآ برای نظارین بسیار دشوار بوده که از صحت اجراات بعد از مرحله تصفیه ( اجراات در مرحله تفتیش و اجراات در مرحله بررسی تیم مرکزی ملی و غیره ..) مطمین سازند. مشکل دیگر که در حین نظارت دیده شده که بعضی موارد بینظمی های که در تعداد ازخریطه های تی بی دیده شده بمرحله تفتش برده نشده و در کته گوری تی بی های درست و صحت قلمداد گریده است. چنانچه در بضی از تی بی ها که در مرحله تصفیه در حضور ناظرین باز شده است. دیده شده، که اوراق شکایات مربوط به روز انتخابات در پاکت های مخصوص که قبلا برای مصونیت شکایات تهیه شده بود، قرار نداشته و در پاکت های عادی سر باز قرار داده شده اند.در موارد هم دیده شده که پاکت های مخصوص باز بوده اند. بهمین منوال دیده شده که فورم نتایج خلاف طرزالعمل بیرون از خریطه تی بی در صندوق قرار داشته است. با وجود که ناظرین فیفا مکررآ از مسوولین کمیسیون خواستار توضحات در زمینه شده ، پاسخ روشن در مقابل ارایه نگردیده است. همچنان در تمام مدت جمع اوری نتایج باو وجود تقاضا های مکرر کاندیدان به هیچ نماینده کاندیدان اجازه داده نشده است تا از این روند نظارت نمایند. با وجود انکه کاندیدان پیشنهاد نموده بودند ، تا به رویت یک برنامه زمانی یا تقسیم اوقات منظم به اساس نوبت در نظارت اجازه داده شوند. اما این پیشنهاد بدون ارایه کدام دلایل مقنع رد گردیده است. نظارت از بی اعتبار سازی و شمارش دوباره ارا: فیفا از بابت عدم شفافیت اجراات که در بعضی از ولایات بمنظوراکمال نتایج ابتدایی توسط کمیسیون مستقل انتخابات در مرکز و ولایات صورت گرفته نگران است، چناچه: کمیسیون مستقل انتخابات بعد از ارزیابی ها ی که از روند رایدهی و شمارش ارا در روز انتخابات داشته. فیصله های را به تاسی از ماده 57 قانون انتخابات داشته است. که به اساس ان مجموعه ارای تقریبا 600 مرکز رایدهی بی اعتبار و از شمارش کشیده شده است، همچنان بتعداد تقریبا 827 مرکز رایدهی باز شمارش شده است. فیفا به این باور است که کمیسیون مستقل انتخابات در بی اعتبار سازی ارا پروسیجر که در ماده 57 قانون انتخابات ذکر شده را چشم پوشی نموده ، که میتواند از این بابت شفافیت را در این روند به سوال مواجع سازد. زیرا ماده 57- چنین مشعر است: (1) قانون انتخابات کمیسیون میتواند در صورت موجودیت شکایت یا علایم مشهود مبنی بر تقلب در رابطه به صندوق های را ی، صندوق های مذکور را قرنطین نماید. (2) صندوق های قرنطین شده ، بعد از بررسی از طرف کمیسیون به حضور داشت ناظرین و نمایندگان احزاب سیاسی و کاندیدان و قناعت انها می تواند شامل روند شمارش ارا شده یا به شکل دایمی از شمارش ارا خارج گردد. ناظرین فیفا از بازشماری 1828 صندوق رأی دهی در 29 ولایت نظارت کرده اند. در رابطه با صندوقهای بازشماری شده از حداقل 23 ولایت ،ناظرین فیفا مشکلات و تخطی های جدی بازشماری را گزارش داده اند . راپورهای ناظرین فیفا از روند بازشماری بعضی ولایات نشان میدهد که در بعضی از ولایات کارمندان کمیسیون انتخابات بدون انکه فیصله رسمی کمیسیون را مبنی بر شمارش دوباره یک محل و یا مرکز به ناظرین نشان بدهند شمارش را انجام داده اند. همچنان در بعضی از ولایات شمارش در حضور ناظرین صورت گرفته اما فورم تطبیق در حضور ناظرین تهیه نشده و هم توسط ناظرین امضا نگردیده است. بهمین منوال در بعضی ولایات به نماینده گان کاندیدان اجازه داده نشده تا از روند بازشماری نظارت نمایند. به همین منوال ناظرین راپور داده اند، که تعداد از محلات رایدهی که توسط کمیسیون انتخابات فیصله به شمارش دوباره کرده است، عمدا در قرنطین نگهداری شده است. و یا هم محلات دیده شده که درفیصله کمیسیون قرنطین شده به باز شماری شده و شامل نتایج ابتدایی شده است. به همین ترتیب خلاف قانون انتخابات و اصول حاکم بر پروسه انتخابات تعدادی از صندوقها بعد از اعلام رسمی نتایج ابتدایی بدون انکه حکم کمیسیون شکایات انتخاباتی موجود باشد، توسط کمیسیون مستقل انتخابات بازشماری گردیده است. چنانچه در این کته گور محلات صندوقهایی دیده شده که به اساس فیصله کمیسیون انتخابات یکبار بازشماری گردیده، و علرغم اعتراضات ناظرین فیفا و نماینده گان کمیسیون شکایات. دوباره شمارش شده اند. ولایات ارقام سؤالات شماره بدخشان،فراه،غزنی،لغمان،ننگرهار،سرپل 1828 مجموعآ چند صندوق در حضور ناظرین فیفا تاحال شمارش دوباره شده اند؟ 1 بدخشان،بامیان،بغلان،دایکندی،فراه ،فاریات ،غزنی ،غور ،هرات،هملمند،جوزجان،کابل ،کاپیسا،کندز،ننگرهار،پنجشیر،سمنگان،تخار،میدان شهر 515 در چند صندوق حین شمارش دوباره دیده شده، که بین فورم نتایج و ارا موجود در صندوق فرق است؟ 2 بامیان،بغلان ،دایکندی،فراه ،غزنی ،جوزجان،لغمان ،پکتیکا ،سرپل 707 در چند صندوق بعد از شمارش آراء فورم نتایج جدید انداخته نمیشود ؟ 3 در چند صندوق ، فورم جدید که انداخته شده اصلاحات درست آورده نشده است؟ 4 بدخشان ،بغلان ،غزنی ،هرات ،کاپیسا ،کندز،لغمان،اروزگان 289 در شمارش چند صندوق به ناظرین و نمایندگان کاندیدان اجازه داده نشده تا در فورم نتایج جدید امضا نمایند؟ 5 بدخشان ،فاریاب ،غزنی ،هرات ،کابل ،اروزگان 258 در شمارش چند صندوق دیده شده، که نماینده گان کاندیدان حضور نداشته اند؟ 6 بدخشان،فراه ،غزنی ،لغمان،سرپل 18 در شمارش چند صندوق دیده شده که نماینده کمیسیون شکایات در شمارش دوباره حاضر نبوده، است؟ 7 هرات 8 چند صندوق در قرنطین نگهداری می شوند در حالی که فیصله به بازشماری آنها شده است؟ 8 بدخشان ،بادغیس ،بغلان،بلخ ،بامیان ،دایکندی ،هرات ،کابل ،خوست ،کنر ،نورستان،سمنگان ،میدان وردک ،اروزگان 181 چند صندوق بعد از اعلان ابتدایی نتایج بازشماری گردیده اند؟ 9 پیشنهادات • فیفا از کمیسیون مستقل انتخابات تقاضا میکند تا به منظور رسیدگی به تخلفات انتخاباتی به صورت همه جانبه با کمیسیون سمع شکایات همکاری نموده و در مقابل فشارهای سیاسی مبنی بر اعلام زودهنگام نتایج نهایی بدون تفکیک کامل آرای قانونی از غیر قانونی، مقاومت نماید. • فیفا از کمیسیون مستقل انتخابات درخواست میکند تا از بازشماری آرا بدون فیصله کمیسیون شکایات انتخاباتی خوددادی نموده و در مورد صندوقهایی که بدون فیصله بازشماری کرده به کمیسیون شکایات انتخاباتی توضیحات ارائه کند. • فیفا از کمیسیون مستقل انتخابات می خواهد تا نقشی را که در قانون برای ناظرین و نمایندگان کاندیدان پیش بینی گردیده محترم بشمارد و زمینه دسترسی آنها را به مراحل باقیمانده روند انتخابات افزایش دهد • فیفا از کمیسیون شکایات انتخاباتی درخواست میکند تا قضایای تقلب،تهدید و خشونت را به ارگانهای عدلی وقضایی ارجاع نماید.در نتیجه اشخاص شامل این قضایا جوابگو محسوب می شوند. • فیفا از تمامی ارگانهای دولتی به ویژه رئیس دولت تقاضا می کند تا از بی طرفی و اجراات مستقلانه کمیسیون شکایات انتخاباتی در زمینه شناسایی و تحقیق قضایای تقلب و تصمیم گیری در مورد شکایات حمایت نماید . • فیفا از جامعه بین المللی درخواست می کند تا از روند دقیق و بی طرفانه رسیدگی به شکایات اعلان حمایت نموده و معاونت های تخنیکی ضروری را در اختیار کمیسیون شکایات انتخاباتی قرار دهد تا تحقیقات خود را در رابطه با نتایج انتخابات به پایه اکمال برساند. • فیفا تلاشها و اجراات کمیسیون انتخابات بعد از روز انتخابات را در شکل دادن اعلام نتایج ابتدایی قدردانی نموده انرا یک قدم به جلو در تامین نماینده گی مردم در دولت میداند. پیشنهاد مینماید تا جهت مشروعیت دادن بیشتر به این اجراات لازم است تا نواقص که در زمینه دیده شده از طریق اقدامات قانونی کمیسیون شکایات انتخاباتی باز نگری و اصلاح گردد. • از انجایکه اجراات کمسیون مستقل انتخابات در قبال بی اعتبار ساختن و شمارش دوباره تعداد از مراکز رایدهی در کشور قابل قناعت کاندیدان و نهاد های ناظر نبوده ، لازم است تا برای بررسی بهتر و به موقع شکایات ، معلومات همکاری و هماهنگی قوی بین هر دو کمیسیون موجود باشد. • فیفا به این باور است که کمیسیون شکایات انتخاباتی مسوولیت خطیر را بعد از اعلام نتایج ابتدایی و قبل از اعلام نتایج نهایی بعهده دارد و لازم است تا کمیسیون مستقل انتخابات و سایر ادارات دولتی ، کاندیدان و نهاد ها ی ناظربا این اداره همکاری لازم داشته این اداره را در اعمال صلاحیت های قانونی ان حمایت نمایند. • فیفا به این باور است که به اساس صراحت موجود در ماده 57 قانون انتخابات اعمال صلاحیت کمیسیون انتخابات بمنظور از شمارش کشیدن ارا فبل از اعلام نتایج ابتدایی صورت گرفته در مطابقت کامل به این ماده نبوده. و این عمل مطابق به ماده 63 بند 18 قانون انتخابات: (تخلف از احکام قانون و دستورالعمل های انتخاباتی در پروسه یک تخلف انتخاباتی گفته شده، است) ، تلقی میگردد . و از جانب دیگر مطابق به ماده 62 بند 2 قانون انتخابات:( رسیده گی به شکایات ناشی از تخلفات انتخاباتی ، مشروط براینکه ، شکایات قبل از تصدیق نتایج نهای انتخابات مواصلت نموده باشد.) بنآ مسوولیت کمیسیون شکایات انتخاباتی را برای رسیده گی به شکایات ناشی از این مسله روشن میسازد.